همه چیز در مورد فرجام خواهی؛ شرایط، مهلت، نحوه انجام
فرجامخواهی یکی از مهمترین طرق اعتراض به آرای دادگاهها در نظام حقوقی ایران است که در شرایط و موارد مشخصی امکان استفاده از آن وجود دارد. بسیاری از افراد تصور میکنند هر رأی قطعی را میتوان در دیوان عالی کشور مورد اعتراض قرار داد؛ در حالی که فرجامخواهی تنها نسبت به آرایی امکانپذیر است که قانون آنها را صراحتاً قابل فرجام دانسته باشد.
فرجامخواهی با تجدیدنظرخواهی تفاوتهای مهمی دارد. در تجدیدنظرخواهی، دادگاه تجدیدنظر میتواند با توجه به محتویات پرونده و جهات قانونی، موضوع را مجدداً بررسی کند؛ اما در رسیدگی فرجامی، تمرکز اصلی بر بررسی انطباق رأی با قانون و موازین شرعی و رعایت اصول و قواعد اساسی دادرسی است. مطابق ماده ۳۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی، رسیدگی فرجامی عبارت است از تشخیص انطباق یا عدم انطباق رأی مورد درخواست فرجامی با موازین شرعی و مقررات قانونی. به همین دلیل، تنظیم صحیح دادخواست فرجامخواهی و لایحه فرجامی اهمیت بسیار زیادی دارد و در پروندههای پیچیده، استفاده از تجربه و تخصص یک وکیل پایه یک دادگستری میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
فرجام خواهی چیست؟
فرجامخواهی یک روش فوقالعاده اعتراض به برخی آراء قضایی است که در موارد پیشبینیشده قانونی، موجب طرح پرونده در دیوان عالی کشور میشود. هدف از فرجامخواهی این نیست که دیوان عالی کشور الزاماً همانند دادگاه بدوی یا تجدیدنظر وارد رسیدگی ماهوی کامل به پرونده شود، بلکه موضوع اصلی بررسی این است که آیا رأی صادرشده مطابق قانون و موازین شرعی صادر شده و اصول مهم دادرسی در آن رعایت شده است یا خیر.
بنابراین، فرجامخواهی را باید یکی از مهمترین ابزارهای نظارت عالی قضایی بر صحت قانونی آرای دادگاهها دانست.
تفاوت فرجام خواهی و تجدیدنظرخواهی چیست؟
یکی از پرتکرارترین پرسشها این است که تفاوت فرجامخواهی و تجدیدنظرخواهی چیست؟ تجدیدنظرخواهی اصولاً برای اعتراض به رأی دادگاه نخستین در مرجع تجدیدنظر انجام میشود و دادگاه تجدیدنظر در حدود مقررات میتواند پرونده را از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار دهد. اما فرجامخواهی قلمرو محدودتر و تخصصیتری دارد. در رسیدگی فرجامی، دیوان عالی کشور بررسی میکند که رأی صادرشده با قانون و موازین شرعی مطابقت دارد یا خیر و آیا مقررات اساسی مربوط به دادرسی رعایت شده است. بنابراین، صرف اینکه شخصی از نتیجه رأی ناراضی باشد، بهتنهایی برای فرجامخواهی کافی نیست. رأی باید قابل فرجام باشد و اعتراض نیز باید بر اساس جهات قانونی فرجامخواهی تنظیم شود.
مرجع رسیدگی به فرجام خواهی کجاست؟
مرجع رسیدگی به فرجامخواهی، در موارد مقرر قانونی، دیوان عالی کشور است. دیوان عالی کشور به عنوان عالیترین مرجع قضایی کشور، در چارچوب صلاحیتهای قانونی خود بر برخی آرای قضایی نظارت فرجامی دارد. نکته مهم این است که فرجامخواهی به معنای آن نیست که پرونده الزاماً در دیوان عالی کشور از ابتدا تا انتها دوباره محاکمه شود. در صورتی که دیوان عالی کشور رأی را مطابق قانون و مقررات تشخیص دهد، رأی را ابرام میکند؛ و اگر ایراد مؤثر قانونی یا شکلی وجود داشته باشد، در موارد مقرر رأی را نقض خواهد کرد.
چه آرایی در امور مدنی قابل فرجام خواهی هستند؟
قابلیت فرجام خواهی در امور مدنی بهطور دقیق در قانون مشخص شده است. بر اساس مواد ۳۶۷ و ۳۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی، برخی آرای دادگاه بدوی و تجدیدنظر در شرایط مشخص قابل رسیدگی فرجامی هستند. از جمله موضوعاتی که قانون برای آنها اهمیت ویژهای قائل شده، دعاوی مربوط به اصل نکاح، فسخ نکاح، طلاق، نسب، حجر و وقف است. البته صرف قرار گرفتن موضوع دعوا در یکی از این عناوین، همیشه به معنای قابل فرجام بودن هر تصمیم صادرشده در پرونده نیست و باید نوع رأی، مرجع صادرکننده و شرایط قانونی آن بررسی شود.
آرای دادگاه تجدیدنظر
اصل بر این نیست که تمام آرای دادگاه تجدیدنظر استان قابل فرجامخواهی باشند. قانون، موارد مشخصی را استثنا کرده است. بنابراین قبل از اقدام باید بررسی شود که رأی مورد نظر دقیقاً در کدام یک از موارد قانونی قرار میگیرد. این موضوع یکی از دلایلی است که مشاوره با وکیل متخصص فرجامخواهی میتواند از طرح اعتراضهای بینتیجه جلوگیری کند.
پیشنهاد مطالعه: در صورتیکه به مطالعه این دست از مطالب علاقهمند هستید مطلب ” وکالت بلاعزل در فروش ملک” را در سایت دکتر امید مقدسی فر بخوانید.
چه آرایی قابل فرجامخواهی نیستند؟
قانون مواردی را نیز مشخص کرده است که حتی اگر موضوع پرونده در محدوده دعاوی قابل فرجام قرار داشته باشد، رأی صادرشده ممکن است قابل رسیدگی فرجامی نباشد.
