استرداد جهیزیه از منظر قانون مدنی و هرآنچه می بایست درباره آن بدانید…

قانون گذار ایران تعریفی از جهیزیه ارائه نداده است و حتی در قانون مبحثی تحت عنوان جهیزیه وجود ندارد هرچند از لحاظ مقررات قانونی و بر اساس ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی می توان چنین گفت که تهیه وسایل منزل در شمول نفقه قرار دارد و بر عهده شوهر است اما در تعریف عرفی جهیزیه را می توان اموال منقولی دانست که پس از ازدواج زن برای استفاده یا تزیین به منزل همسر می آورد با این توضیح زن مالک جهیزیه بوده و مرد صرفا حق استفاده از آن را دارد.

لازم به ذکر است که این تعریف بر مبنای فرض غالب است چرا که در برخی از شهرهای کشور ( مثل بعضی از شهر جنوبی کشور) تهیه جهیزیه یا اموال مورد نیاز برای شروع زندگی بر عهده مرد است یا در برخی مناطق تهیه چند کالا بر عهده مرد و مابقی بر عهده زن است بنابراین در تعریف جهیزیه ملاک ما بیشتر آداب و رسوم محل می باشد.

توجه داشته باشید دعوای استرداد وسایل زندگی از طرف زوج علیه زوجه عنوان استرداد جهیزیه ندارد و عنوان دعوای آن استرداد مال بوده  در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی است.

دعوای استرداد جهیزیه به نوعی همان دعوای استرداد مال محسوب می باشد با این تفاوت که در دعوای استرداد جهیزیه رابطه زوجیت طرفین شرط طرح دعوا می باشد.

به عبارت دیگر اگر رابطه زوجیت احراز و اثبات نشود دعوا رد نمی شود ولی از صلاحیت دادگاه خانواده خارج شده و دادگاه های عمومی حقوقی صلاحیت رسیدگی به این دعوا را دارند.

تفاوت جهیزیه با وسایل شخصی زوجین

جهیزیه همانطور که گفته شد، مجموعه ای از وسایل منقولی است که زن به هنگام رفتن به منزل شوهر با خود می برد اما وسایل شخصی اقلامی است که فقط برای استفاده مرد یا زن تهیه می شود و این اقلام حسب مورد تحت مالکیت زن یا مرد است.

در این خصوص ماده ۶۳ قانون اجرای احکام مدنی بیان داشته است که از اموال منقول موجود در محل سکونت زوجین آن چه معمولا مورد استفاده اختصاصی زن باشد متعلق به زن و آن چه مورد استفاده اختصاصی مرد باشد متعلق به شوهر و بقیه از نظر مقررات این قانون مشترک بین زن و مرد محسوب می شود مگر این که خلاف آن اثبات شود.

لازم به ذکر است جهیزیه عرفا متعلق به زوجه است و به همین دلیل زوج نمی تواند مدعی مالکیت اجناسی شود که در سیاهه جهیزیه آمده است مگر آن که با ادله دیگری خلاف آن را اثبات کند که تشخیص این موضوع بر عهده مرجع قضایی رسیدگی کننده می باشد.

همچنین شایان ذکر است دادگاه در این خصوص می تواند در صورت اقتضا موضوع را به کارشناس ارجاع دهد تا با رویت اقلام و ملاحظه اسناد و مدارک طرفین و لیست کردن اموال در این خصوص اظهار نظر نماید.

ارکان لازم برای طرح دادخواست استرداد جهیزیه

برای طرح دادخواست استرداد جهیزیه ارائه مدارک و دلایل زیر موقع ثبت دادخواست الزامی می باشد:

. احراز رابطه زوجیت با پیوست نمودن تصویر سند ازدواج به دادخواست

. اثبات مالکیت زوجه نسبت به جهیزیه مورد ادعا در این خصوص زوجه می تواند تصویر سیاهه یا لیست جهیزیه را در صورتی که وجود داشته و به امضای طرفین یا خانواده ها رسیده باشد ضمیمه دادخواست نماید البته در صورت عدم وجود سیاهه یا لیست جهیزیه معرفی شاهد و یا فاکتور خرید اقلام جهیزیه نیز می تواند در پیوست دادخواست قرار بگیرد.

. احراز تصرف زوج بر اموال موضوع دعوا یا تلف آن

. احراز غیرقانونی بودن تصرف زوج بر اقلام جهیزیه

توجه داشته باشد خواهان دعوای استرداد جهیزیه یعنی زوجه می بایست لیست اموال و اقلام را به صورت دقیق و با قید نام محصول به همراه برند و مدل و نوع آن به دادگاه اعلام نماید تا دادگاه در صدور رای یا اجرای حکم دچار مشکل نشود.

نکات مربوط دعوای استرداد جهیزیه

دادخواست استرداد جهزیه مستندا به مواد ۳۰ و ۱۱۱۸ قانون مدنی و همچنین مواد ۴، ۱۲ و ۲۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ قابلیت طرح و رسیدگی دارد.

این دعوا از جمله دعاوی مالی می باشد که می بایست ارزش این اقلام در دادخواست مشخص و مطابق آن هزینه دادرسی پرداخت شود.

دادگاه صالح به رسیدگی، دادگاه خانواده محل سکونت زوجه یا محل اقامت زوج می باشد.

توجه داشته باشید هرچند بر اساس قانون زن مستقلا می تواند در دارایی خود هر تصرفی که می خواهد بکند اما تا زمانی که طرفین به هردلیلی جدا از هم زندگی نکنند دعوای استرداد جهیزیه فاقد معنا می باشد و قابلیت مطرح شدن نخواهد داشت.

تامین خواسته در استرداد جهیزیه

در شرایطی به دلیل وضعیت خاص ممکن است از زمان تقدیم دادخواست استرداد جهیزیه تا زمان رسیدگی و صدور رای امکان از بین رفتن جهیزیه و عدم دستیابی زوجه به جهیزیه وجود داشته باشد در این مواقع زوجه می تواند قبل از دادخواست اصلی یا همزمان با دادخواست، درخواست صدور قرار تامین خواستهنیز داشته باشد در این صورت قبل از جلسه رسیدگی امکان توقیف این اموال برای جلوگیری از تلف یا انتقال به عمل خواهد آمد.

استرداد جهیزیه در فرض تلف اموال

سوالی که در این خصوص مطرح می شود عبارت است از اینکه اگر ادعای تلف مال مطرح شود آیا دادگاه مکلف است تحقیق کند که آیا مال تلف شده است یا خیر؟

در این باره چنین گفته شده است که دادگاه با توجه به دلایل و مدارک زوجه می بایست استحقاق او را به دریافت عین مال احراز کند و تکلیفی برای تحقیق راجع به موجود بودن عین مال مورد مطالبه ندارد زیرا در صورت تلف نیز مطابق قانون باید مثل یا قیمت آن مال پرداخت شود و در این مورد نیازی به تقدیم دادخواست دیگری نیست.

مورد دیگر در خصوص تلف اقلام جهیزیه موردی است که برخی اقلام معمولا پس از چند سال زندگی مشترک مستهلک شده و از بین می روند و مرد وسایل نو را جایگزین آن می کند.

در این صورت اگر اختلافی مابین طرفین به وجود آید هر کدام می توانند به فاکتور های فروش کالا یا شهادت شهود یا سوگند استناد نمایند هرچند ممکن است در عمل فاکتور ها به صورت غیرواقعی توسط فروشندگان تنظیم و در اختیار طرفین قرار گیرد لذا فاکتور به همراه رسید پرداخت وجه از اعتبار بیشتری برخوردار است.

طلاق به درخواست زوج و تعیین تکلیف جهیزیه

اجرا و ثبت طلاق در پرونده طلاق از ناحیه زوج منوط به تعیین تکلیف جهیزیه است. اگر زوجه سابقا در خصوص جهیزیه پرونده جداگانه  تشکیل داده باشد در پرونده طلاق تصمیم جدیدی گرفته نخواهد شد و تعیین تکلیف جهیزیه در پرونده مستقل انجام خواهد گرفت.

در غیر این صورت دادگاه به موضوع جهیزیه نیز رسیدگی نموده و با توجه به ادعای زوجه و دفاعیات زوج عندالزوم از طریق بررسی اسناد مالکیت، ارجاع موضوع به کارشناس، اخذ اظهارات شهود و گواهان و سایر ادله اثبات دعوا در خصوص جهیزیه نیز تعیین تکلیف خواهد نمود.